Files op het net door ‘zonnekoorts’

15.01.2019 | artikel

Files op het net door ‘zonnekoorts’

Explosieve groei

De explosieve groei van zonneparken leidt tot opstoppingen op het stroomnet. In delen van het land zijn in korte tijd zo veel zonnepanelen geplaatst dat er niet meer kan worden teruggeleverd en netbeheerders op een toenemend aantal plekken de boel op slot moeten doen. Het probleem lijkt in omvang toe te nemen. Het is tijd om oplossingsgericht te denken, er zijn zo snel amper alternatieven voor wind- en zonne-energie.

De Drentse voetbalvereniging Nieuw Buinen heeft het nadelige effect van de filevorming op het stroomnet al aan den lijve ondervonden. De club wilde een duit in het klimaatvriendelijke zakje doen door het dak van het clubhuis te bedekken met 246 zonnepanelen. De subsidie was al toegezegd, maar het feest ging niet door.
,,We kregen van netbeheerder Enexis te horen dat alles op slot zit”, vertelt Siert van der Laan namens de vereniging. ,,Kleinverbruikers, dus particulieren die enkele zonnepanelen op hun dak leggen, mogen niet worden geweigerd. Ons plan geldt als grootverbruik en daarom staan we voorlopig met lege handen.”
”Heel frustrerend”, verzucht Jan Bakker van Enexis. Het capaciteitsgebrek op het stroomnet speelt volgens hem in heel Nederland, maar met name in Groningen, Drenthe en Overijssel. ,,Wij willen de energietransitie versnellen, maar hier gaat dat even niet lukken en moeten we ‘nee’ verkopen.”

Grondprijs

Het capaciteitsprobleem is juist in het noordoosten zo groot, omdat de relatief lage grondprijs daar veel initiatieven rond zonne-energie trekt. Dankzij de nieuwe subsidies zijn hier de hoogste rendementen te behalen. ,,Naar schatting tellen alle projecten, van prille ideeën tot tastbare plannen, inmiddels op tot tussen de duizend en tweeduizend megawatt”, zegt woordvoerder Jeroen Brouwers van Tennet.
Zoveel ‘zonnekoorts’ hadden de netbeheerders niet verwacht. Het bestaande netwerk kan die extra stroom simpelweg niet aan. En dus krijgen aanvragers nul op het rekest. Brouwers: ,,Er wordt wel gedacht over uitbreiding, maar dat kost tijd. Ook de aanleg van nieuwe energiecentrales en netwerken kan zo zes tot zeven jaar duren. Een zonnepark daarentegen is in drie maanden klaar.”
Enexis-zegsman Bakker: ,,Daar waar de grond het goedkoopste is, is het elektriciteitsnet het dunst. We kunnen onze stations wel uitbreiden, maar dat duurt jaren. En duur is het ook. Als we in Nederland alles willen versterken, kost dat miljarden”, schetst hij de ernst van het probleem.
Enexis wijst met de beschuldigende vinger naar minister Eric Wiebes (Klimaat). ,,Als je subsidies geeft voor zonne-energie, moet je ook geschikte gebieden aanwijzen. De overheid heeft de afgelopen jaren gewoonweg geen regie gevoerd”, aldus Bakker.
Netbeheerder Liander denkt er hetzelfde over. Ook bij dat bedrijf kan zonne-energie niet zomaar meer worden teruggeleverd. In delen van Friesland en ook rondom Boskoop in Zuid-Holland loopt het spaak. Zonneparken schieten er als paddenstoelen uit de grond, terwijl de kabel er dun is. ,,Ons elektriciteitsnet is niet gebouwd voor wat we er nu van verwachten”, benadrukt woordvoerder Peter Hofland. ,,En er is vrijwel geen regie van de overheid.”
VV Nieuw Buinen heeft de hoop gericht op de politiek. Er zijn al Kamervragen gesteld. ,,Waarom krijgen wij als maatschappelijk initiatief geen voorrang?”, vraagt Van der Laan zich af. Hij hoopt dat de lichtmasten bij zijn voetbalvelden snel alsnog met zonnestroom kunnen worden gevoed.

Problemen

Duurzaamheidsexpert en columnist van deze krant, Rolf Heynen, kent het probleem van de files op het stroomnet. ,,Dat speelt primair bij de grote zonneparken. Daar wordt 100 procent van de stroom in het net gevoed. En dat gebeurt voornamelijk in rurale gebieden, waar de netten oorspronkelijk niet voor ontworpen zijn. Als je daar veel grote projecten realiseert, groeien de problemen. Het probleem speelt (veel) minder bij dakgebonden projecten. Omdat daar de vermogens kleiner zijn en een deel van de productie voor eigen consumptie wordt gebruikt.”

Windpark

Heynen heeft ook bedenkingen bij de problemen in Drenthe. Naast een groot windpark moet volgens hem zeker ruimte zijn voor relatief kleine dakgebonden zonneprojecten. De stroomproductie van wind en zon loopt niet gelijk op of ‘uit fase’. Het waren immers de netbeheerders die eerder actief pleitten om wind én zon bij elkaar te bouwen, juist omdat de stroomproductie zelden gelijk op gaat.
Heynen voorziet dat het fileprobleem op het stroomnet in omvang nog gaat toenemen. Hij noemt het belangrijk dat de netbeheerders inzicht geven in de infrastructuur en waar ze netten capaciteit hebben en waar krapte optreedt. Daar kunnen ontwikkelaars veel makkelijker op inspelen bij de bouw.
Volgens Heynen genieten nu de (vaak kleinere) dakgebonden projecten met zonnepanelen de voorkeur in deze snelle groeifase. ,,Onder de streep zijn de problemen nog zeer beperkt en lokaal. Maar ze gaan groter worden. Meer samenwerking, wellicht beleid, experimenteerruimte en coulance kunnen enorm helpen om een oplossing te vinden. Er zijn nu simpelweg geen haalbare alternatieven met voldoende draagvlak voor zonne-energie en windenergie die kunnen helpen de klimaatdoelstellingen te halen.”

Verschenen in Noord-Hollands Dagblad